PHP i baza danych: od pierwszego echo do 101 arkuszy

W większości arkuszy praktycznych INF.03 trzeba napisać cztery zapytania SQL i skrypt PHP, który łączy stronę z bazą danych. Ten kurs uczy obu rzeczy od zera, a potem prowadzi przez 101 arkuszy z lat 2018–2026 (INF.03 oraz starsze EE.09 i E.14).

Kod piszesz i uruchamiasz na tej stronie. PHP działa tu w przeglądarce, a baza danych zachowuje się jak MySQL z XAMPP: możesz wysyłać formularze, dodawać wiersze i oglądać wynik w podglądzie strony.

Co jest w kursie

PHP i SQL na egzaminie praktycznym

Na wykonanie zadania jest 150 minut. Arkusz z PHP ma zawsze te same części, a każda jest oceniana jako osobny rezultat.

Wymagania, które powtarzają się w każdym arkuszu

• Skrypt łączy się z serwerem na localhost, użytkownik root bez hasła, baza o nazwie podanej w arkuszu.
• Na końcu działania skrypt zamyka połączenie z serwerem. Brak mysqli_close() to stracony punkt.
• Nazwy zmiennych i funkcji mają być znaczące, po polsku albo po angielsku.
• Wynik jest wypisywany dokładnie według wzoru z arkusza, znak po znaku: przecinki, dwukropki, jednostki.
• Zapytania w skrypcie to te same zapytania, które zapisujesz w pliku kwerendy.txt, czasem zmodyfikowane o wartość z formularza.

Jakie zapytania były na egzaminach

Zestawienie 403 zapytań z rozwiązań arkuszy w tym kursie. Jedno zapytanie może należeć do kilku wierszy.

Co oddajesz

00000000000/        folder o nazwie numeru zdającego
  index.php         strona ze skryptem (nazwę pliku podaje arkusz)
  styl.css
  kwerendy.txt      cztery zapytania
  kw1.png … kw4.png zrzuty ekranu z wynikami zapytań
  obrazy z archiwum

Pierwszy skrypt: PHP w środku strony

Plik .php to zwykła strona HTML, w której między znacznikami <?php i ?> stoi kod. Serwer wykonuje ten kod, a do przeglądarki wysyła już tylko wynik. Wszystko poza znacznikami przechodzi bez zmian.

<h1>Biblioteka</h1>
<p>
<?php
  echo "Dzisiaj otwarte do 18:00";   // echo wypisuje tekst w tym miejscu strony
?>
</p>

Przeglądarka dostaje <p>Dzisiaj otwarte do 18:00</p> i nie wie, że tekst wypisał skrypt. Dlatego echo może wypisywać także znaczniki HTML:

<?php
  echo "<li>Lalka</li>";
  echo "<li>Solaris</li>";
?>

• Każda instrukcja kończy się średnikiem.
• Tekst stoi w cudzysłowie albo w apostrofach.
• Komentarz zaczyna się od // albo #, a dłuższy stoi między /* i */.
• Plik musi mieć rozszerzenie .php i być otwierany przez serwer (localhost/folder/plik.php), a nie dwuklikiem.

Zmienne, obliczenia i sklejanie tekstu

Nazwa zmiennej zawsze zaczyna się od znaku dolara. Zmienna powstaje przy pierwszym przypisaniu, a typu się nie podaje.

<?php
  $tytul = "Lalka";        // tekst
  $strony = 680;           // liczba całkowita
  $cena = 39.90;           // liczba z ułamkiem, zawsze z kropką
  $dostepna = true;        // wartość logiczna

  $rabat = $cena * 0.1;
  $doZaplaty = $cena - $rabat;
?>

Sklejanie: kropka, nie plus

Teksty łączy się kropką. Plus w PHP służy tylko do dodawania liczb.

echo "Tytuł: " . $tytul . ", stron: " . $strony;   // Tytuł: Lalka, stron: 680
echo "Tytuł: $tytul, stron: $strony";              // to samo: zmienna w cudzysłowie zamienia się na wartość
echo 'Tytuł: $tytul';                              // w apostrofach NIE: wypisze dosłownie $tytul

Gdy w cudzysłowie stoi element tablicy albo zaraz po zmiennej jest litera, otocz zmienną klamrami: "{$wiersz['tytul']} zł".

Warunki

if ($punkty >= 75) {
    echo "Zdane";
} elseif ($punkty >= 50) {
    echo "Blisko";
} else {
    echo "Niezdane";
}

Warunek w środku HTML

Blok if może obejmować zwykły kod strony. Znaczniki PHP zamykasz i otwierasz, a HTML między nimi pojawi się tylko wtedy, gdy warunek jest prawdziwy.

<?php if ($dostepna) { ?>
  <p class="ok">Książka jest na półce</p>
<?php } else { ?>
  <p class="brak">Wypożyczona</p>
<?php } ?>

Pętle

Pętla powtarza ten sam kod. W arkuszach najczęściej wypisuje kolejne wiersze z bazy, ale zasada jest ta sama dla liczb.

for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
    echo "<li>Półka nr $i</li>";
}

W nawiasie są trzy części: wartość początkowa licznika, warunek dalszego działania i zmiana licznika po każdym obrocie.

while: dopóki warunek jest prawdziwy

$zostalo = 3;
while ($zostalo > 0) {
    echo "Zostało: $zostalo<br>";
    $zostalo--;
}

To właśnie while spotkasz przy bazie danych: „dopóki jest następny wiersz, wypisz go”.

Zbieranie wyniku

$suma = 0;
for ($i = 1; $i <= 10; $i++) {
    $suma += $i;
}
echo "Suma: $suma";     // 55

Tablice

Tablica przechowuje wiele wartości pod jedną nazwą. W PHP są dwa rodzaje i oba spotkasz przy bazie danych.

Tablica z numerami

$tytuly = ["Lalka", "Solaris", "Ferdydurke"];

echo $tytuly[0];          // Lalka, numery liczy się od zera
echo count($tytuly);      // 3
$tytuly[] = "Quo vadis";  // dopisanie na końcu

Tablica z nazwami (asocjacyjna)

$ksiazka = ["tytul" => "Lalka", "autor" => "Bolesław Prus", "rok" => 1890];

echo $ksiazka["tytul"];   // Lalka
echo "{$ksiazka['autor']} ({$ksiazka['rok']})";   // w cudzysłowie: klamry i apostrofy

Dokładnie taką tablicę dostajesz dla każdego wiersza z bazy: nazwami są nazwy kolumn.

foreach: przejście po wszystkich elementach

foreach ($tytuly as $tytul) {
    echo "<li>$tytul</li>";
}

foreach ($ksiazka as $nazwa => $wartosc) {
    echo "$nazwa: $wartosc<br>";
}

Funkcje

Funkcja to nazwany fragment kodu, który możesz wywołać wiele razy z różnymi danymi. Arkusze rzadko jej wymagają, ale oceniają nazwy, a dobrze nazwana funkcja porządkuje dłuższy skrypt.

function cenaZRabatem($cena, $procent) {
    return $cena - $cena * $procent / 100;    // return oddaje wynik
}

echo cenaZRabatem(40, 25);      // 30

• Parametry to zmienne, które dostają wartości podane przy wywołaniu, w tej samej kolejności.
• return kończy funkcję i oddaje wartość. echo wewnątrz funkcji tylko wypisuje, a nic nie oddaje.
• Zmienne spoza funkcji nie są w niej widoczne. Wszystko, czego funkcja potrzebuje, przekaż w parametrach.

Funkcje wbudowane, które przydają się w arkuszach

Formularze: dane od użytkownika

Formularz wysyła dane do pliku z atrybutu action. Skrypt odbiera je z tablicy $_POST albo $_GET, zależnie od atrybutu method. Kluczem jest atrybut name pola.

<form action="karta.php" method="post">
  <input type="text" name="imie">
  <input type="number" name="wiek">
  <button type="submit">Wyślij</button>
</form>

<?php
  if (isset($_POST["imie"])) {            // czy formularz w ogóle został wysłany
      $imie = $_POST["imie"];
      $wiek = $_POST["wiek"];
      echo "Witaj $imie, masz $wiek lat";
  }
?>

Przy pierwszym wejściu na stronę formularz nie był jeszcze wysłany i tablica $_POST jest pusta. Odczyt $_POST["imie"] bez sprawdzenia skończyłby się ostrzeżeniem Undefined array key. Dlatego kod obsługi stoi zawsze w warunku.

POST czy GET

Metoda get dokleja dane do adresu (plik.php?imie=Ola) i czytasz je z $_GET. Tak samo działają odnośniki z parametrem: <a href="plik.php?id=3">. Metoda post wysyła dane niewidocznie. Arkusz zwykle mówi, której użyć.

Pola wyboru: radio, lista i checkbox

Pole tekstowe wysyła to, co wpisano. Pola wyboru wysyłają zawartość atrybutu value zaznaczonej opcji, a nie tekst widoczny obok niej. Arkusze INF.03 z lat 2024–2026 kilka razy każą odczytać przycisk radio, więc warto wiedzieć, co dokładnie przychodzi do skryptu.

Przyciski radio: jedna wartość z kilku

<form action="index.php" method="post">
  <label><input type="radio" name="oprawa" value="twarda"> Twarda</label>
  <label><input type="radio" name="oprawa" value="miekka"> Miękka</label>
  <button type="submit">Zamów</button>
</form>
<?php
  if (isset($_POST["oprawa"])) {
      echo "Wybrano oprawę: " . $_POST["oprawa"];     // twarda albo miekka
  }
?>

Wszystkie przyciski jednej grupy mają to samo name, a różne value. Gdy nic nie zaznaczono, pole w ogóle nie przychodzi, więc isset jest tu konieczny. Przycisk z atrybutem checked jest zaznaczony od początku.

Lista rozwijana

<select name="dostawa">
  <option value="kurier">Kurier</option>
  <option value="paczkomat" selected>Paczkomat</option>
</select>

Lista zawsze coś wysyła: zaznaczoną opcję albo pierwszą, gdy nic nie wybrano. Gdy opcja nie ma value, wysyłany jest jej tekst. Opcje wczytane z bazy poznasz w lekcji „Lista z bazy”.

Checkbox: zero, jedna albo kilka wartości

Pojedynczy checkbox działa jak przełącznik: gdy jest zaznaczony, przychodzi jego value, gdy nie, nie przychodzi nic.

<label><input type="checkbox" name="regulamin" value="tak"> Akceptuję regulamin</label>
<?php
  if (isset($_POST["regulamin"])) { echo "Dziękujemy"; } else { echo "Zaakceptuj regulamin"; }
?>

Grupa checkboxów, z których można zaznaczyć kilka, dostaje nazwę z nawiasami kwadratowymi. PHP składa wtedy wszystkie zaznaczone wartości w tablicę.

<label><input type="checkbox" name="dodatki[]" value="zakładka"> Zakładka</label>
<label><input type="checkbox" name="dodatki[]" value="folia"> Folia ochronna</label>
<label><input type="checkbox" name="dodatki[]" value="dedykacja"> Dedykacja</label>
<?php
  if (isset($_POST["dodatki"])) {
      $dodatki = $_POST["dodatki"];               // na przykład ["zakładka", "dedykacja"]
      echo "Liczba dodatków: " . count($dodatki);
      foreach ($dodatki as $dodatek) {
          echo "<li>$dodatek</li>";
      }
      echo implode(", ", $dodatki);              // zakładka, dedykacja
  }
?>

W $_POST klucz nazywa się dodatki, już bez nawiasów. Funkcja implode skleja elementy tablicy w jeden tekst z podanym separatorem.

Zaznaczenie zostaje po wysłaniu

Po wysłaniu formularza strona ładuje się od nowa i wszystkie pola wracają do stanu z HTML. Arkusz INF.03 ze stycznia 2026 wymaga, żeby wybrany przycisk radio pozostał zaznaczony. Skrypt dopisuje wtedy checked do przycisku, którego wartość przyszła z formularza:

<?php
  $oprawa = "twarda";                                // wybór domyślny przy pierwszym wejściu
  if (isset($_POST["oprawa"])) { $oprawa = $_POST["oprawa"]; }
?>
<input type="radio" name="oprawa" value="twarda" <?php if ($oprawa == "twarda") echo "checked"; ?>> Twarda
<input type="radio" name="oprawa" value="miekka" <?php if ($oprawa == "miekka") echo "checked"; ?>> Miękka

Data, liczby i teksty

Bieżąca data

echo date("Y-m-d");       // 2026-10-12, w takim formacie daty trzyma baza
echo date("d.m.Y");       // 12.10.2026
echo date("H:i");         // 14:05
echo date("Y") + 1;       // następny rok

Polska nazwa dnia i miesiąca

date("l") i date("F") zwracają nazwy po angielsku (Wednesday, October). Polskie nazwy bierzesz z własnej tablicy, a numer dnia albo miesiąca służy jako indeks:

$dni = ["", "poniedziałek", "wtorek", "środa", "czwartek", "piątek", "sobota", "niedziela"];
$miesiace = ["", "stycznia", "lutego", "marca", "kwietnia", "maja", "czerwca",
             "lipca", "sierpnia", "września", "października", "listopada", "grudnia"];

echo "Dziś jest " . $dni[date("N")];                       // N: 1 = poniedziałek … 7 = niedziela
echo date("j") . " " . $miesiace[date("n")];               // 23 października

Pusty tekst na początku tablicy zajmuje indeks 0, dzięki czemu poniedziałek ma numer 1, tak jak zwraca go date("N"). Litery j i n to dzień i miesiąc bez zera na początku. Ten sam efekt da tablica z kluczami po angielsku: ["Monday" => "poniedziałek", …] i odczyt $dni[date("l")].

Data przesunięta o kilka dni

$zwrot = date("Y-m-d", strtotime("+14 days"));         // za dwa tygodnie
$zwrot = date("Y-m-d", strtotime("2026-01-10 +7 days")); // tydzień po podanej dacie

Liczby i teksty w komunikatach

$cena = 12.5;
echo number_format($cena, 2);            // 12.50
echo round(10 / 3, 2);                   // 3.33
echo intval("42 zł");                    // 42, tekst na liczbę całkowitą
echo strtoupper("uwaga");                // UWAGA
echo str_replace("-", ".", "2026-10-12"); // 2026.10.12

Ciasteczka i sesja

Skrypt PHP zaczyna każde wejście na stronę od zera i niczego nie pamięta. Żeby rozpoznać powracającego użytkownika, zapisuje dane w ciasteczku (w przeglądarce) albo w sesji (na serwerze).

Ciasteczko

<?php
  if (isset($_COOKIE["wizyta"])) {
      echo "Miło nam, że nas znowu odwiedziłeś";
  } else {
      setcookie("wizyta", "tak", time() + 3600);   // nazwa, wartość, ważne przez godzinę
      echo "Dzień dobry! Strona wykorzystuje ciasteczka";
  }
?>

• setcookie musi zostać wywołane przed pierwszym znakiem HTML wysłanym do przeglądarki, czyli na samej górze pliku.
• Ustawione ciasteczko widać w $_COOKIE dopiero przy następnym wejściu na stronę.
• Trzeci argument to chwila wygaśnięcia: time() podaje bieżący czas w sekundach, a do niego dodajesz czas życia.

Sesja

<?php
  session_start();                          // na samej górze każdej strony, która korzysta z sesji
  if (!isset($_SESSION["licznik"])) {
      $_SESSION["licznik"] = 0;
  }
  $_SESSION["licznik"]++;
  echo "Odsłona nr " . $_SESSION["licznik"];
?>

Sesja działa jak tablica, która przetrwa między odsłonami. Tak pamięta się zalogowanego użytkownika: po poprawnym logowaniu zapisujesz $_SESSION["login"], a na pozostałych stronach sprawdzasz, czy istnieje.

Pliki tekstowe

Skrypt może zapisać dane do zwykłego pliku obok strony i odczytać je przy następnym wejściu. Arkusz INF.03 ze stycznia 2025 każe na przykład wypisać na stronie harmonogram szkoleń z bazy i jednocześnie zapisać każdą linię do pliku harmonogram.txt.

Otwarcie, zapis, zamknięcie

$plik = fopen("harmonogram.txt", "w");          // otwórz do zapisu
fwrite($plik, "2026-11-04 Bezpieczeństwo w sieci\n");
fwrite($plik, "2026-11-18 Arkusze kalkulacyjne\n");
fclose($plik);                                  // zamknij, gdy skończysz

fopen zwraca uchwyt pliku, który przekazujesz do pozostałych funkcji, tak jak połączenie z bazą. "\n" to znak końca linii; działa tylko w cudzysłowie.

Odczyt linia po linii

if (file_exists("harmonogram.txt")) {
    $plik = fopen("harmonogram.txt", "r");
    while (!feof($plik)) {                      // dopóki nie koniec pliku
        $linia = trim(fgets($plik));            // jedna linia, bez znaku końca linii
        if ($linia != "") echo "<li>$linia</li>";
    }
    fclose($plik);
} else {
    echo "Brak harmonogramu";
}

fgets czyta jedną linię razem ze znakiem \n, a trim go obcina. Ostatnia linia pliku zakończonego znakiem nowej linii jest pusta, dlatego warunek ją pomija. fread($plik, 100) czyta zamiast linii podaną liczbę bajtów.

Krótsze zapisy

SELECT: wybieranie kolumn i wierszy

Lekcje o SQL korzystają z bazy biblioteka. Jej tabele zobaczysz pod każdym ćwiczeniem.

SELECT tytul, autor FROM ksiazki;                 -- dwie kolumny, wszystkie wiersze
SELECT * FROM ksiazki;                            -- wszystkie kolumny
SELECT tytul FROM ksiazki WHERE rok > 1950;       -- tylko wiersze spełniające warunek

Arkusz pisze „wybierające jedynie pola tytuł i autor”. Słowo „jedynie” znaczy, że gwiazdka jest błędem: wymieniasz dokładnie te kolumny, w tej kolejności.

Pusty tekst to nie NULL

Pole bez wartości może mieć NULL albo pusty tekst ''. To dwie różne rzeczy i arkusz mówi, o którą chodzi.

SELECT pseudonim FROM zawodnicy WHERE tytul != '';          -- pole tytul nie jest pustym tekstem
DELETE FROM nagrody WHERE cena IS NULL OR cena = 0;         -- „cena nie jest podana lub wynosi 0”

AND i OR razem: nawiasy

AND wiąże mocniej niż OR, tak jak mnożenie mocniej niż dodawanie. Gdy w warunku są oba, otocz nawiasem to, co ma być sprawdzone razem.

SELECT tytul FROM ksiazki WHERE (gatunek = 'poezja' OR gatunek = 'dramat') AND cena < 25;
SELECT nazwa, opis FROM abonamenty WHERE opis LIKE '%zdrowie%' OR opis LIKE '%opieką%';   -- dwa wzorce: OR

Cztery grupy poleceń SQL

Polecenia SQL dzieli się według tego, czego dotyczą. Podział przydaje się w części teoretycznej egzaminu i przy uprawnieniach: prawa do danych to co innego niż prawa do struktury.

Część podręczników nie wydziela DQL i zalicza SELECT do DML. Spotkasz też grupę TCL z poleceniami transakcji COMMIT i ROLLBACK.

Sortowanie, ograniczanie i wzorce

SELECT tytul, rok FROM ksiazki ORDER BY rok;               -- rosnąco
SELECT tytul, rok FROM ksiazki ORDER BY rok DESC;          -- malejąco
SELECT tytul, cena FROM ksiazki ORDER BY cena DESC LIMIT 3; -- trzy najdroższe

„Pięć pierwszych wierszy o najwyższej punktacji” z arkusza to zawsze ORDER BY … DESC LIMIT 5. Kolejność słów w zapytaniu jest stała: SELECT … FROM … WHERE … ORDER BY … LIMIT ….

„Posortowane według nazwiska, a przy tym samym nazwisku według imienia” to dwie kolumny po przecinku. Kierunek podajesz osobno dla każdej: ORDER BY nazwisko, imie albo ORDER BY rok DESC, tytul.

LIKE: tekst pasujący do wzorca

Bez powtórzeń

SELECT DISTINCT gatunek FROM ksiazki;       -- każdy gatunek tylko raz

Funkcje i grupowanie

SELECT COUNT(*) FROM ksiazki;                   -- liczba wierszy
SELECT AVG(cena), MIN(cena), MAX(cena) FROM ksiazki;
SELECT SUM(cena) FROM ksiazki WHERE gatunek = 'powieść';

Funkcja agregująca robi z wielu wierszy jedną wartość. Z GROUP BY liczy ją osobno dla każdej grupy:

SELECT gatunek, COUNT(*) FROM ksiazki GROUP BY gatunek;         -- ile książek w każdym gatunku
SELECT gatunek, AVG(cena) AS srednia FROM ksiazki GROUP BY gatunek;

AS nadaje kolumnie własną nazwę. W PHP odczytasz ją potem jako $wiersz["srednia"]. Warunek na wynik funkcji agregującej zapisuje się po grupowaniu słowem HAVING, a nie WHERE:

SELECT gatunek, COUNT(*) FROM ksiazki GROUP BY gatunek HAVING COUNT(*) > 2;

Nazwa kolumny ze spacją albo polską literą

Arkusz każe czasem nazwać kolumny wyniku, na przykład „średnia”, „najmniej”, „Średnia cena”. Nazwę ze spacją albo polskimi znakami bierzesz w cudzysłów:

SELECT AVG(cena) AS "Średnia cena", MAX(cena) AS "Maksymalna cena" FROM pojazdy WHERE model = 'meta';
SELECT AVG(liczba_pracownikow) AS srednia, MIN(liczba_pracownikow) AS najmniej, MAX(liczba_pracownikow) AS najwiecej FROM wykonawcy;

Funkcje na pojedynczych wartościach

Funkcje na napisach

Funkcji można używać w SELECT, w WHERE i w ORDER BY, a także zagnieżdżać:

SELECT CONCAT(LEFT(imie, 1), '. ', UPPER(nazwisko)) AS czytelnik FROM czytelnicy;   -- O. NOWAK
SELECT tytul FROM ksiazki ORDER BY CHAR_LENGTH(tytul) DESC LIMIT 1;                  -- najdłuższy tytuł

Losową kolejność daje ORDER BY RAND(), na przykład SELECT tytul FROM ksiazki ORDER BY RAND() LIMIT 1 wybiera jedną losową książkę. Takiego zapytania nie da się sprawdzić porównaniem wyników, bo za każdym razem zwraca co innego.

Daty, czas i obliczenia w zapytaniu

Baza sama zna dzisiejszą datę i umie liczyć na kolumnach. Arkusze korzystają z tego w zapytaniach wybierających, ale też przy wstawianiu i zmianie danych.

Dziś i teraz

INSERT INTO rejestr VALUES (NULL, CURDATE(), 1, 14);                                   -- „z dzisiejszą datą”
INSERT INTO zgloszenia VALUES (NULL, 1, 4, 'Warszawa, Staszica 34/5', 1, NOW());       -- data i godzina zgłoszenia
UPDATE wagi SET dzien = CURRENT_DATE, czas = CURRENT_TIME WHERE lokalizacje_id BETWEEN 2 AND 4;

CURRENT_DATE możesz pisać z nawiasami albo bez. Funkcja nie stoi w apostrofach: 'CURDATE()' byłoby zwykłym tekstem.

Części daty

SELECT dataZadania, wpis FROM zadania WHERE MONTH(dataZadania) = 7;                -- lipiec dowolnego roku
SELECT id, nazwisko FROM pracownicy WHERE YEAR(dataUr) BETWEEN 1970 AND 1979;       -- urodzeni w latach 70.

Obliczenia na datach

SELECT nick, YEAR(NOW()) - rejestracja AS latNaForum FROM konta;                   -- ile lat minęło od roku rejestracji
SELECT pseudonim, DATEDIFF(CURDATE(), data_zdobycia) AS dni FROM zawodnicy;          -- ile dni minęło od daty
SELECT DATE_ADD(data_wypozyczenia, INTERVAL 30 DAY) FROM wypozyczenia;               -- data o 30 dni późniejsza

DATEDIFF(późniejsza, wcześniejsza) zwraca liczbę dni. Zamiana kolejności daje wynik ujemny.

Obliczenia na liczbach

SELECT tytul, cena * 1.23 AS brutto FROM ksiazki;                -- działanie na każdej wartości kolumny
SELECT ROUND(AVG(temperatura), 2) FROM pomiary;                  -- średnia z dwoma miejscami po przecinku
SELECT ROUND(AVG(liczba_doroslych)) FROM wycieczki;              -- bez drugiego argumentu: do liczby całkowitej
UPDATE ksiazki SET cena = cena - 2 WHERE rok < 1900;            -- nowa wartość liczona ze starej

Arkusz INF.03 z czerwca 2024 każe wstawić losową wagę od 1 do 10: FLOOR(RAND() * 10 + 1). RAND() daje ułamek od 0 do 1, mnożenie i dodanie przesuwa go do przedziału 1–10,99, a FLOOR obcina część ułamkową.

JOIN: dane z dwóch tabel

Tabela wypozyczenia nie zawiera tytułu książki, tylko jej numer w kolumnie id_ksiazki. Żeby zobaczyć tytuł, trzeba połączyć ją z tabelą ksiazki. Arkusz mówi o tym słowami „zapytanie wykorzystuje relację”.

SELECT ksiazki.tytul, wypozyczenia.data_wypozyczenia
FROM wypozyczenia
JOIN ksiazki ON wypozyczenia.id_ksiazki = ksiazki.id;

Po ON stoi warunek łączący: klucz obcy z jednej tabeli równa się kluczowi głównemu drugiej. Gdy nazwa kolumny występuje w obu tabelach (zwykle id), poprzedzasz ją nazwą tabeli i kropką.

Trzy tabele i dodatkowy warunek

SELECT czytelnicy.nazwisko, ksiazki.tytul
FROM wypozyczenia
JOIN ksiazki ON wypozyczenia.id_ksiazki = ksiazki.id
JOIN czytelnicy ON wypozyczenia.id_czytelnika = czytelnicy.id
WHERE wypozyczenia.data_zwrotu IS NULL;

To samo można zapisać starszym sposobem, z tabelami po przecinku i warunkiem łączącym w WHERE. Klucze oceniania uznają oba zapisy:

SELECT ksiazki.tytul, wypozyczenia.data_wypozyczenia
FROM wypozyczenia, ksiazki
WHERE wypozyczenia.id_ksiazki = ksiazki.id;

INNER JOIN to dokładnie to samo co JOIN; w rozwiązaniach arkuszy spotkasz oba zapisy. Dodatkowy warunek możesz dopisać w WHERE albo po AND w samym ON:

SELECT klienci.imie, opinie.opinia
FROM klienci JOIN opinie ON klienci.id = opinie.klienci_id AND opinie.Typy_id IN (2, 3);

Złączenie z grupowaniem

SELECT ksiazki.gatunek, COUNT(*) AS wypozyczen
FROM wypozyczenia JOIN ksiazki ON wypozyczenia.id_ksiazki = ksiazki.id
GROUP BY ksiazki.gatunek;

Rodzaje relacji i tabela pośrednicząca

Relacji wiele do wielu nie da się zapisać jedną kolumną, bo w jednej komórce musiałoby stać kilka numerów. Dlatego powstaje tabela pośrednicząca, w której każdy wiersz to jedna para. W bazie biblioteka jest nią właśnie wypozyczenia: kolumny id_ksiazki i id_czytelnika wskazują książkę i czytelnika, a przy okazji tabela przechowuje dane samej pary, czyli daty. Zapytanie o „kto co wypożyczył” łączy więc trzy tabele, z tabelą pośredniczącą w środku, tak jak w przykładzie wyżej.

Tabelę pośredniczącą rozpoznasz w arkuszu po tym, że ma dwa klucze obce do dwóch różnych tabel. Klucze obce zdradza przedrostek albo przyrostek id w nazwie kolumny, na przykład id_ksiazki albo Ksiazki_id.

LEFT JOIN: także wiersze bez pary

Zwykły JOIN zwraca tylko te wiersze, które mają parę w drugiej tabeli. Czytelnik, który nigdy nic nie wypożyczył, nie pojawi się w złączeniu czytelników z wypożyczeniami. Gdy arkusz chce wszystkich, także tych bez pary, potrzebny jest LEFT JOIN. Pojawił się w dwóch arkuszach INF.03 z 2026 roku.

SELECT czytelnicy.nazwisko, wypozyczenia.data_wypozyczenia
FROM czytelnicy
LEFT JOIN wypozyczenia ON czytelnicy.id = wypozyczenia.id_czytelnika;

Tabela przed LEFT JOIN (lewa) daje wszystkie swoje wiersze. Tam, gdzie w prawej tabeli nie ma pary, kolumny prawej tabeli mają wartość NULL. RIGHT JOIN działa odwrotnie, ale ten sam wynik daje zamiana tabel miejscami.

Wiersze, które nie mają pary

„Pracownicy, którzy nie mają żadnego wpisu w rejestrze”: złącz przez LEFT JOIN i zostaw tylko wiersze z NULL po prawej stronie.

SELECT personel.id, personel.nazwisko
FROM personel
LEFT JOIN rejestr ON personel.id = rejestr.id_personel
WHERE rejestr.id_personel IS NULL;                         -- arkusz INF.03, styczeń 2026

Liczenie z zerami

Przy LEFT JOIN licz konkretną kolumnę z prawej tabeli, a nie gwiazdkę. COUNT(*) policzy też wiersz z samymi NULL i da 1 zamiast 0.

SELECT czytelnicy.nazwisko, COUNT(wypozyczenia.id)
FROM czytelnicy LEFT JOIN wypozyczenia ON czytelnicy.id = wypozyczenia.id_czytelnika
GROUP BY czytelnicy.id, czytelnicy.nazwisko;

Trzy tabele, z których jedna bywa pusta

SELECT imie, nazwisko, Zlecenie.data, Wynik.data, plik
FROM Pacjent
JOIN Zlecenie ON Zlecenie.idPacjenta = Pacjent.id
LEFT JOIN Wynik ON Zlecenie.id = Wynik.idZlecenia;         -- zlecenia bez wyniku też są na liście

INSERT, UPDATE, DELETE

Dodanie wiersza

INSERT INTO czytelnicy (imie, nazwisko, miasto) VALUES ('Ewa', 'Lis', 'Opole');
INSERT INTO czytelnicy VALUES (NULL, 'Ewa', 'Lis', 'Opole');   -- bez listy kolumn: wszystkie wartości po kolei

Gdy arkusz pisze „klucz główny nadawany automatycznie”, w miejscu id wpisujesz NULL albo pomijasz tę kolumnę na liście. Baza sama nada kolejny numer.

Zmiana danych

UPDATE ksiazki SET cena = 45 WHERE id = 3;
UPDATE ksiazki SET cena = cena * 1.1, dostepna = 1 WHERE gatunek = 'poezja';

Usunięcie wierszy

DELETE FROM wypozyczenia WHERE data_zwrotu IS NOT NULL;

W ćwiczeniach z tymi poleceniami kurs porównuje zawartość tabel po Twoim zapytaniu i po zapytaniu wzorcowym. Każde sprawdzenie zaczyna od świeżej kopii bazy.

Zmiana tabeli: ALTER TABLE

Czwarte zapytanie w arkuszu często nie dotyczy danych, tylko budowy bazy albo kont użytkowników. Najczęściej to dodanie kolumny: takie zapytanie było w 19 arkuszach. Tych poleceń ta strona nie wykonuje, więc ćwiczenia porównują Twój zapis ze wzorem. Wielkość liter słów kluczowych, odstępy, słowo COLUMN i końcowy średnik nie mają znaczenia.

Typy kolumn

Dodanie kolumny

ALTER TABLE ksiazki ADD wydawnictwo VARCHAR(50);                       -- na końcu tabeli
ALTER TABLE ksiazki ADD COLUMN wydawnictwo VARCHAR(50);                -- to samo, słowo COLUMN można dopisać
ALTER TABLE wycieczki ADD COLUMN liczbaDni INT UNSIGNED AFTER dataWyjazdu;   -- „umieszczona po kolumnie dataWyjazdu”
ALTER TABLE ksiazka ADD COLUMN rezerwacja TINYINT(1) DEFAULT 0;        -- „z wartością domyślną 0”
ALTER TABLE ksiazki ADD numer INT FIRST;                               -- jako pierwsza kolumna

AFTER i FIRST stoją na samym końcu, po typie i po DEFAULT. Bez nich kolumna trafia na koniec tabeli.

Usunięcie, zmiana nazwy, zmiana typu

ALTER TABLE wycieczki DROP COLUMN dataWyjazdu;                         -- usunięcie kolumny
ALTER TABLE zapisy CHANGE COLUMN Id_klienta Id_sluchacza INT;          -- nowa nazwa: stara, nowa, typ
ALTER TABLE ksiazki MODIFY cena DECIMAL(6,2);                          -- ta sama nazwa, nowy typ
ALTER TABLE ksiazki RENAME COLUMN rok TO rok_wydania;                  -- sama zmiana nazwy (MySQL 8)
ALTER TABLE ksiazki RENAME TO katalog;                                 -- zmiana nazwy tabeli

Przy CHANGE podajesz typ nawet wtedy, gdy zmienia się tylko nazwa. Arkusz INF.03 ze stycznia 2025 chciał właśnie tego.

Klucz główny w istniejącej tabeli

ALTER TABLE zamowienia ADD PRIMARY KEY (id);                           -- arkusz E.14, czerwiec 2020
ALTER TABLE zamowienia MODIFY id INT UNSIGNED NOT NULL AUTO_INCREMENT; -- i numeracja automatyczna

CREATE TABLE, DROP i TRUNCATE

Siedem arkuszy każe utworzyć tabelę. Opis kolumn w arkuszu zamieniasz na listę w nawiasie: nazwa, typ, a po nim cechy kolumny. Kolumny oddzielasz przecinkami, po ostatniej przecinka nie ma.

CREATE TABLE klienci (
  id_klienta INT UNSIGNED PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT NOT NULL,
  imie VARCHAR(20),
  nazwisko VARCHAR(40),
  data_ur DATE
);                                                                     -- arkusz INF.03, czerwiec 2025

Kolejność cech po typie jest dowolna: PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT NOT NULL i NOT NULL AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY to to samo. Tylko UNSIGNED musi stać tuż po typie.

Klucz główny osobno i klucz obcy

CREATE TABLE wpisy (
  id INT UNSIGNED NOT NULL AUTO_INCREMENT,
  wpis TEXT,
  uzytkownik_id INT UNSIGNED NOT NULL,
  PRIMARY KEY (id),                                                    -- klucz na końcu listy
  FOREIGN KEY (uzytkownik_id) REFERENCES uzytkownicy(id)               -- relacja z tabelą uzytkownicy
);

Klucza obcego żaden z arkuszy tego kursu nie wymagał w zapytaniu, ale tak wygląda relacja, którą widzisz w zrzutach baz. Klucz obcy musi mieć ten sam typ co klucz, na który wskazuje.

Usunięcie tabeli albo tylko danych

DROP TABLE liga;               -- tabela znika razem z danymi i strukturą
TRUNCATE rozgrywka;            -- tabela zostaje, wszystkie wiersze znikają, numeracja id wraca do 1
TRUNCATE TABLE rozgrywka;      -- to samo
DELETE FROM rozgrywka;         -- też usuwa wszystkie wiersze, ale numeracja id idzie dalej

„Usuwające tabelę” to DROP TABLE. „Usuwające wszystkie rekordy z tabeli” albo „czyszczące tabelę” to TRUNCATE (przyjmowane jest też DELETE FROM bez warunku).

Konta użytkowników

Serwer MySQL ma własną listę kont, niezależną od tabel w bazach. Skrypty z arkuszy łączą się jako root, który może wszystko. Arkusz każe czasem założyć konto dla kogoś, kto ma mieć mniej możliwości: tak wygląda zapytanie „tworzące użytkownika anna z hasłem Anna4!”. Takie zapytanie jest w dziewięciu arkuszach z tego kursu, a w trzech z nich następne zapytanie nadaje temu kontu uprawnienia.

Nazwa konta: użytkownik i host

Konto to para: nazwa użytkownika i komputer (host), z którego wolno mu się łączyć. Zapisuje się je w dwóch osobnych apostrofach połączonych znakiem @.

Arkusz mówi „na localhost” albo „na serwerze localhost”, kiedy chce @'localhost'. Gdy o hoście nie wspomina, zostaw samą nazwę. 'anna'@'localhost' i 'anna'@'%' to dla serwera dwa różne konta, więc host w GRANT musi być ten sam co w CREATE USER.

Tworzenie konta z hasłem

CREATE USER 'anna' IDENTIFIED BY 'Anna4!';                -- arkusz nie podaje hosta
CREATE USER 'anna'@'localhost' IDENTIFIED BY 'anna123';   -- „na localhost”
CREATE USER IF NOT EXISTS 'anna'@'localhost' IDENTIFIED BY 'anna123';   -- bez błędu, gdy konto już jest

• Hasło stoi w apostrofach i jest przepisywane znak po znaku. Wielkość liter ma znaczenie, a znaki @ ! # & w haśle są zwykłymi znakami: 'n@JEM1@!'.
• Nazwy użytkowników też rozróżniają wielkość liter: 'KatarzynaNowak' i 'katarzynanowak' to dwa konta.
• Nowe konto nie ma żadnych praw do baz. Może się zalogować, ale nic nie zobaczy, dopóki nie dostanie uprawnień (następna lekcja).

Zmiana hasła, zmiana nazwy, usunięcie

ALTER USER 'anna'@'localhost' IDENTIFIED BY 'Nowe#2026';     -- nowe hasło
SET PASSWORD FOR 'anna'@'localhost' = 'Nowe#2026';           -- to samo, starszy zapis
RENAME USER 'anna'@'localhost' TO 'anna.nowak'@'localhost';  -- nowa nazwa
DROP USER 'anna'@'localhost';                                -- usunięcie konta razem z jego prawami

Jakie konta są na serwerze

SELECT user, host FROM mysql.user;

Lista kont jest w tabeli user systemowej bazy mysql. W phpMyAdmin ten sam widok jest w zakładce Konta użytkowników, a przycisk Dodaj konto użytkownika otwiera formularz, który tworzy konto bez pisania SQL.

Uprawnienia: GRANT i REVOKE

Uprawnienie mówi, co konto może zrobić i z czym. GRANT je nadaje, REVOKE odbiera. Zapytanie ma zawsze trzy części: jakie prawa, do czego i dla kogo.

GRANT SELECT, INSERT ON biblioteka.wypozyczenia TO 'anna'@'localhost';
--    jakie prawa      do czego                  dla kogo

Jakie prawa: słowa z arkusza

Arkusz opisuje prawa słowami, a Ty zamieniasz je na nazwy z MySQL. Kolejność praw na liście nie ma znaczenia.

Uważaj na słowo „usuwania”. „Usuwania rekordów” to DELETE, bo dotyczy danych. „Usuwania obiektu” albo „tabeli” to DROP, bo dotyczy struktury.

Do czego: zakres po ON

„Do tabel bazy sklep” albo „do bazy sklep” to sklep.*. „Dla tabeli zgloszenia” to nazwa_bazy.zgloszenia: dopisz nazwę bazy z arkusza, nawet jeśli w treści zapytania jej nie ma.

Dla kogo: konto po TO

Konto zapisujesz tak samo jak przy CREATE USER. Gdy arkusz założył konto 'anna' bez hosta, w GRANT też piszesz 'anna'.

CREATE USER 'anna' IDENTIFIED BY 'Anna4!';
GRANT INSERT, UPDATE, SELECT ON ratownictwo.zgloszenia TO 'anna';     -- arkusz EE.09, czerwiec 2019

CREATE USER 'adam' IDENTIFIED BY 'Adam6&';
GRANT CREATE, ALTER, DROP ON ee09.ratownicy TO 'adam';                 -- arkusz EE.09, styczeń 2022

GRANT INSERT ON sklep.* TO 'klient';                                   -- „jedynie do wpisywania rekordów do tabel bazy sklep”

Odbieranie i sprawdzanie praw

REVOKE UPDATE ON biblioteka.ksiazki FROM 'anna'@'localhost';        -- FROM zamiast TO
REVOKE ALL PRIVILEGES ON biblioteka.* FROM 'anna'@'localhost';      -- wszystkie prawa do bazy
SHOW GRANTS FOR 'anna'@'localhost';                                 -- lista praw konta

REVOKE odbiera dokładnie to, co wymienisz, i w tym samym zakresie. Prawa nadanego na biblioteka.* nie da się odebrać dla jednej tabeli: trzeba odebrać całość i nadać od nowa to, co ma zostać.

Prawo do przekazywania praw

GRANT SELECT ON biblioteka.* TO 'anna'@'localhost' WITH GRANT OPTION;

Z dopiskiem WITH GRANT OPTION anna może sama nadawać innym te prawa, które dostała. Dopisz go, gdy zadanie mówi o możliwości przekazywania albo nadawania uprawnień innym użytkownikom.

Połączenie, zapytanie, zamknięcie

Każdy skrypt z arkusza składa się z tych samych czterech kroków. Funkcje są wypisane w tabeli na końcu arkusza, więc nie trzeba ich pamiętać dokładnie, ale trzeba wiedzieć, w jakiej kolejności ich użyć.

<?php
  $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");   // 1. serwer, użytkownik, hasło, baza

  $zapytanie = "SELECT COUNT(*) FROM ksiazki";
  $wynik = mysqli_query($polaczenie, $zapytanie);                        // 2. wysłanie zapytania

  $wiersz = mysqli_fetch_array($wynik);                                  // 3. pobranie wiersza z wyniku
  echo "W bibliotece jest $wiersz[0] książek";

  mysqli_close($polaczenie);                                             // 4. zamknięcie połączenia
?>

• mysqli_connect zwraca połączenie, które przekazujesz do pozostałych funkcji.
• mysqli_query zwraca wynik zapytania, ale jeszcze nie dane. Dane wyciąga dopiero mysqli_fetch_array, po jednym wierszu.
• mysqli_fetch_array zwraca tablicę z wartościami wiersza. Do kolumn sięgasz numerem ($wiersz[0]) albo nazwą ($wiersz["tytul"]).
• mysqli_close stoi na samym końcu, po ostatnim zapytaniu na stronie. To osobno punktowane wymaganie.

Trzy sposoby pobrania wiersza

Wszystkie trzy działają w pętli while tak samo. Numery kolumn idą w kolejności z SELECT, więc przy SELECT tytul, autor numer 0 to tytuł. Numer w tekście w cudzysłowie piszesz bez klamer: "<td>$wiersz[0]</td>". Wiele rozwiązań arkuszy używa mysqli_fetch_row; nazwy kolumn są czytelniejsze, ale oba zapisy dają ten sam wynik.

Wiele wierszy: pętla while

Zapytanie zwykle zwraca wiele wierszy. Każde wywołanie mysqli_fetch_array oddaje kolejny, a gdy wiersze się skończą, zwraca pustą wartość i pętla się kończy.

<ul>
<?php
  $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");
  $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT tytul, autor FROM ksiazki");

  while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
      echo "<li>" . $wiersz["tytul"] . ", " . $wiersz["autor"] . "</li>";
  }

  mysqli_close($polaczenie);
?>
</ul>

Znaczniki <ul> stoją poza pętlą, bo lista jest jedna. W pętli powstaje tylko to, co się powtarza: element listy, wiersz tabeli, blok z obrazem.

Wzór z arkusza

Arkusz podaje format tak: „<tytul>, autor: <autor>, gdzie nawiasy <> oznaczają wartość pobraną z bazy”. Wszystko poza nawiasami przepisujesz dosłownie, razem z przecinkami i spacjami.

echo "<li>{$wiersz['tytul']}, autor: {$wiersz['autor']}</li>";

Obraz z nazwą pliku z bazy

echo "<img src='{$wiersz['okladka']}' alt='{$wiersz['tytul']}'>";

Wewnątrz tekstu w cudzysłowie atrybuty HTML zapisujesz w apostrofach. Inaczej cudzysłów atrybutu zakończyłby tekst PHP.

Tabela, licznik wierszy i brak wyników

Wiersze tabeli

<table>
  <tr><th>Tytuł</th><th>Rok</th></tr>
<?php
  while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
      echo "<tr><td>{$wiersz['tytul']}</td><td>{$wiersz['rok']}</td></tr>";
  }
?>
</table>

Wiersz nagłówkowy jest w HTML, poza pętlą. Każdy obrót pętli dopisuje jeden wiersz <tr> z komórkami.

Ile wierszy zwróciło zapytanie

$ile = mysqli_num_rows($wynik);
echo "Znaleziono: $ile";

Gdy nie ma żadnego wiersza

if (mysqli_num_rows($wynik) == 0) {
    echo "Brak książek";
} else {
    while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
        echo "<li>{$wiersz['tytul']}</li>";
    }
}

Licznik w pętli

Numer porządkowy, którego nie ma w bazie, liczysz własną zmienną zwiększaną w każdym obrocie.

$numer = 1;
while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
    echo "<tr><td>$numer</td><td>{$wiersz['tytul']}</td></tr>";
    $numer++;
}

Formularz, który dodaje wiersz

Wartości z formularza wklejasz do zapytania INSERT. Teksty muszą trafić do zapytania w apostrofach, liczby bez.

<?php
  if (!empty($_POST["imie"]) && !empty($_POST["nazwisko"])) {
      $imie = $_POST["imie"];
      $nazwisko = $_POST["nazwisko"];
      $miasto = $_POST["miasto"];

      $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");
      $zapytanie = "INSERT INTO czytelnicy VALUES (NULL, '$imie', '$nazwisko', '$miasto')";
      mysqli_query($polaczenie, $zapytanie);
      mysqli_close($polaczenie);

      echo "Czytelnik $imie $nazwisko został dodany";
  }
?>

• Warunek z empty pilnuje, żeby przy pierwszym wejściu i przy pustych polach nic się nie dodało.
• Zapytanie jest zwykłym tekstem PHP. Zmienne w cudzysłowie zamieniają się na wartości, więc baza dostaje gotowe polecenie.
• Kolejność wartości odpowiada kolejności kolumn w tabeli. NULL na początku to automatyczny klucz główny.

Jak sprawdzić, co poszło do bazy

echo $zapytanie;     // wypisz zapytanie zamiast je wysyłać i wklej je do phpMyAdmin

Formularz, który wyszukuje

Arkusz mówi wtedy: „skrypt wysyła zapytanie 2 zmodyfikowane tak, że wybierany jest wiersz o id podanym w polu edycyjnym”. Bierzesz zapytanie z pliku kwerendy.txt i w miejsce stałej wartości wstawiasz zmienną.

<?php
  if (!empty($_POST["rok"])) {
      $rok = $_POST["rok"];
      $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");
      $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT tytul, autor FROM ksiazki WHERE rok > $rok");

      while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
          echo "<p>{$wiersz['tytul']} ({$wiersz['autor']})</p>";
      }
      mysqli_close($polaczenie);
  }
?>

Tekst w warunku

$miasto = $_POST["miasto"];
$zapytanie = "SELECT imie, nazwisko FROM czytelnicy WHERE miasto = '$miasto'";      // tekst w apostrofach
$zapytanie = "SELECT tytul FROM ksiazki WHERE tytul LIKE '%$fraza%'";              // zawiera frazę

Odnośnik zamiast formularza

Tak samo działa wybór przez kliknięcie odnośnika. Wartość przychodzi wtedy w adresie i czytasz ją z $_GET.

echo "<a href='ksiazka.php?id={$wiersz['id']}'>{$wiersz['tytul']}</a>";
// a po kliknięciu:
if (isset($_GET["id"])) { $id = $_GET["id"]; … }

Zmiana i usuwanie danych, przekierowanie

<?php
  if (!empty($_POST["id"])) {
      $id = $_POST["id"];
      $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");
      mysqli_query($polaczenie, "UPDATE ksiazki SET dostepna = 0 WHERE id = $id");

      if (mysqli_affected_rows($polaczenie) == 0) {
          echo "Nie ma książki o takim numerze";
      } else {
          echo "Książka nr $id została wypożyczona";
      }
      mysqli_close($polaczenie);
  }
?>

mysqli_affected_rows mówi, ile wierszy zmieniło ostatnie polecenie INSERT, UPDATE albo DELETE. Zero oznacza, że żaden wiersz nie pasował do warunku.

Kolejność na stronie ma znaczenie

Skrypt wykonuje się od góry do dołu. Jeśli lista książek jest wypisywana wyżej niż kod, który zmienia dane, strona pokaże jeszcze stary stan. Są dwa wyjścia: umieścić zmianę nad listą albo po zmianie wczytać stronę jeszcze raz.

mysqli_query($polaczenie, "DELETE FROM wypozyczenia WHERE id = $id");
mysqli_close($polaczenie);
header("Location: index.php");     // przeglądarka otwiera stronę od nowa, już z nowymi danymi

Odnośnik „usuń” przy każdym wierszu

Zamiast wpisywać numer w formularz, można przy każdym wierszu listy wypisać odnośnik z jego kluczem głównym. Kliknięcie otwiera tę samą stronę z parametrem w adresie, a skrypt na górze strony go odczytuje.

<?php
  $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");

  if (isset($_GET["usun"])) {                       // kliknięto odnośnik: czytelnicy.php?usun=3
      $id = $_GET["usun"];
      mysqli_query($polaczenie, "DELETE FROM czytelnicy WHERE id = $id");
  }

  $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT id, imie, nazwisko FROM czytelnicy");
  while ($wiersz = mysqli_fetch_row($wynik)) {
      echo "<li>$wiersz[1] $wiersz[2] <a href='czytelnicy.php?usun=$wiersz[0]'>usuń</a></li>";
  }
  mysqli_close($polaczenie);
?>

Usuwanie stoi przed wypisaniem listy, więc lista od razu pokazuje stan po zmianie. Tak samo buduje się odnośniki „edytuj” albo „szczegóły”, które przekazują id do innej strony.

Przekierowanie po wysłaniu formularza

Po dodaniu wiersza formularzem odświeżenie strony klawiszem F5 wysyła formularz drugi raz i w bazie pojawia się duplikat. Zapobiega temu przekierowanie zaraz po zapisie, nazywane wzorcem PRG (wysłanie, przekierowanie, pobranie):

<?php
  if (!empty($_POST["nazwisko"])) {
      // … INSERT …
      header("Location: " . $_SERVER["PHP_SELF"]);   // ta sama strona, już bez danych formularza
      exit;                                          // nie wykonuj dalszej części skryptu
  }
?>

$_SERVER["PHP_SELF"] to adres bieżącego skryptu, więc kod działa bez zmian w każdym pliku. exit zatrzymuje skrypt: przeglądarka i tak za chwilę otworzy stronę od nowa. Po przekierowaniu nie da się już wypisać komunikatu „dodano”, więc gdy arkusz wymaga komunikatu, zostań przy wersji bez przekierowania.

Lista rozwijana z bazy i dwa zapytania na stronie

Opcje listy rozwijanej często pochodzą z tabeli. W atrybucie value trafia klucz główny, a tekstem opcji jest nazwa widoczna dla użytkownika.

<select name="czytelnik">
<?php
  $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka");
  $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT id, imie, nazwisko FROM czytelnicy");
  while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
      echo "<option value='{$wiersz['id']}'>{$wiersz['imie']} {$wiersz['nazwisko']}</option>";
  }
?>
</select>

Po wysłaniu formularza w $_POST["czytelnik"] jest numer wybranego czytelnika, gotowy do użycia w warunku WHERE albo w zapytaniu INSERT.

Jedno połączenie, kilka skryptów

Arkusz zwykle wymaga dwóch albo trzech skryptów w różnych miejscach strony. Połączenie otwierasz raz, w pierwszym z nich, i zamykasz raz, w ostatnim. Zmienna $polaczenie jest widoczna we wszystkich blokach PHP na tej samej stronie.

<?php $polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "biblioteka"); ?>
…
<?php $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT …"); /* skrypt 1 */ ?>
…
<?php $wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT …"); /* skrypt 2 */ ?>
…
<?php mysqli_close($polaczenie); ?>

Wszystkie arkusze z PHP

101 arkuszy praktycznych z lat 2018–2026. Każdy ma zapytania do napisania i stronę, w której uzupełniasz skrypty PHP. Kliknij kod arkusza, żeby go otworzyć.

Ściąga

Szkielet skryptu

$polaczenie = mysqli_connect("localhost", "root", "", "nazwa_bazy");
$wynik = mysqli_query($polaczenie, "SELECT kolumna1, kolumna2 FROM tabela");
while ($wiersz = mysqli_fetch_array($wynik)) {
    echo "<li>{$wiersz['kolumna1']}, {$wiersz['kolumna2']}</li>";
}
mysqli_close($polaczenie);

PHP

SQL

Zanim oddasz pracę

• Nazwa bazy, pliku i tabel dokładnie jak w arkuszu.
• Każdy komunikat i każdy wiersz wypisany znak po znaku według wzoru.
• Na końcu skryptu jest mysqli_close.
• Zmienne mają znaczące nazwy: $polaczenie, $wynik, $wiersz, a nie $a, $x.
• Plik kwerendy.txt ma wszystkie zapytania, a zrzuty ekranu mają nazwy z arkusza.

Quiz

Pytania o PHP, SQL i wymagania z arkuszy. Po kliknięciu odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie.